Khởi động chương trình nghiên cứu Biển Đông dài hạn sử dụng tàu nghiên cứu biển 889 Giáo sư Gagarinskiy

Chiều ngày 11/6, tàu nghiên cứu 889 Giáo sư Gagarinskiy đã cập cảng Nha Trang, hoàn thành Chặng I của chương trình khảo sát biển từ Hải Phòng đến Nha Trang. Sau gần hai tuần làm việc liên tục trên biển, các nhà khoa học Việt Nam và Liên bang Nga cùng thủy thủ đoàn đã hoàn thành toàn bộ các nội dung theo kế hoạch công tác đề ra, đánh dấu bước khởi đầu thuận lợi cho chương trình nghiên cứu dài hạn về Biển Đông Việt Nam trong những năm tới.

Tàu nghiên cứu 889 Giáo sư Gagarinskiy trên vùng biển vịnh Nha Trang.

Hành trình lần này mang ý nghĩa đặc biệt. Đây vừa là một chuyến khảo sát khoa học tại thực địa, vừa là đợt khảo sát tiền trạm nhằm xây dựng nền tảng cho một chương trình nghiên cứu liên ngành quy mô lớn về môi trường, tài nguyên, đa dạng sinh học và các quá trình hải dương học trên Biển Đông Việt Nam.

Trong Chặng I, tàu đã thực hiện 8 trạm khảo sát dọc vùng biển từ Hải Phòng đến Nha Trang. Tại các trạm nghiên cứu, nhiều nội dung điều tra đồng thời được triển khai bởi các nhóm chuyên gia thuộc Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga, Viện Hải dương học Thái Bình Dương mang tên V.I. Il’ichev, Viện Sinh học biển miền Nam mang tên O.A. Kovalevsky, Viện Các vấn đề Sinh thái và Tiến hóa mang tên A.N. Seversov thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga cùng các đơn vị phối hợp khác.

Một trong những kết quả nổi bật là việc thực hiện thành công chuỗi quan trắc hải dương học và quang học biển hiện đại tại toàn bộ 8 trạm khảo sát. Đặc biệt, tại một trạm ngoài khơi miền Trung Việt Nam, các nhà khoa học đã tiến hành đo liên tục trong suốt 24 giờ với chu kỳ một giờ/lần, qua đó thu được bộ dữ liệu chi tiết về biến động ngày đêm của các đặc trưng thủy văn, thủy quang học và sinh học biển trong khu vực nghiên cứu.

Hàng chục lần thả thiết bị đo hải dương học CTD đa thông số RBR Maestro đã được thực hiện để ghi nhận nhiệt độ nước biển, độ dẫn điện, oxy hòa tan, độ đục, chlorophyll-a, chất hữu cơ hòa tan và bức xạ quang hợp hoạt động. Đây là những dữ liệu có giá trị quan trọng phục vụ hiệu chỉnh và kiểm chứng các sản phẩm viễn thám biển, đồng thời góp phần hoàn thiện các mô hình hải dương học, sinh thái học khu vực.

Chuẩn bị thiết bị CTD đa thông số RBR Maestro trước khi thực hiện các phép đo tại trạm khảo sát đầu tiên.

Những số liệu về chlorophyll-a phản ánh khả năng sản xuất sinh học sơ cấp của hệ sinh thái biển khu vực nghiên cứu. Chlorophyll-a là chỉ thị quan trọng cho sự phát triển của thực vật phù du – bậc dinh dưỡng đầu tiên trong chuỗi thức ăn biển. Vì vậy, việc xác định quy luật phân bố của chlorophyll-a không chỉ giúp hiểu rõ hơn hiện trạng sinh thái vùng biển khảo sát mà còn góp phần dự báo năng suất sinh học và nguồn lợi thủy sản trong tương lai.

Song song với nghiên cứu hải dương học, các nhóm sinh học biển đã thu thập hàng trăm mẫu vật và mẫu môi trường phục vụ nghiên cứu cấu trúc hệ sinh thái biển nhiệt đới. Mẫu thực vật phù du, động vật phù du, cá con, sinh vật đáy, trầm tích đáy biển, mẫu nước tầng mặt và tầng sâu được lấy tại các trạm khảo sát theo quy trình tiêu chuẩn quốc tế.

Thu mẫu sinh vật phù du và mẫu nước phục vụ phân tích chlorophyll-a.

Thu mẫu trầm tích bằng chuyên dụng.

Đáng chú ý, các mẫu trầm tích biển được thu thập để phân tích đồng thời cấu trúc thành phần nền đáy, kim loại nặng và đồng vị phóng xạ nhân tạo Cs-137, nhằm nghiên cứu quá trình vận chuyển vật chất trong môi trường biển ven bờ Việt Nam. Đây là hướng nghiên cứu đang được nhiều quốc gia quan tâm nhằm đánh giá tác động của các quá trình tự nhiên và nhân sinh đối với môi trường biển.

Một điểm đáng ghi nhận của chuyến khảo sát là sự phối hợp hiệu quả giữa đội ngũ khoa học Việt Nam, các chuyên gia Liên bang Nga và thủy thủ đoàn tàu nghiên cứu 889 Giáo sư Gagarinskiy. Trong điều kiện làm việc thực tế trên biển với cường độ cao, nhiều thiết bị phải được lắp đặt, hiệu chỉnh và vận hành ngay trong hành trình, song mọi hoạt động nghiên cứu vẫn được triển khai an toàn và đúng kế hoạch. Chặng I không chỉ hoàn thành các mục tiêu chuyên môn đề ra mà còn góp phần củng cố và phát huy truyền thống hợp tác khoa học biển lâu năm giữa Việt Nam và Liên bang Nga thông qua các hoạt động nghiên cứu thực địa, chia sẻ dữ liệu và trao đổi kinh nghiệm chuyên môn. Chính tinh thần hợp tác, trách nhiệm và chuyên nghiệp ấy đã tạo nên thành công của Chặng I.

Tuy nhiên, những kết quả vừa thu được mới chỉ là dữ liệu đầu tiên. Hàng nghìn mẫu vật, hàng chục gigabyte dữ liệu quan trắc và các kết quả đo đạc hiện trường sẽ được các nhà khoa học Việt Nam và Nga tiếp tục xử lý, phân tích tại các phòng thí nghiệm với thiết bị hiện đại, đồng bộ trong thời gian tới.

Biển Đông là một hệ thống tự nhiên rộng lớn, phức tạp và luôn biến động. Mỗi trạm khảo sát chỉ giống như một điểm sáng nhỏ trên bản đồ tri thức mà con người đang từng bước xây dựng. Thành công của Chặng I vì thế không chỉ nằm ở số lượng mẫu vật được thu thập hay số liệu đã đo đạc được, mà còn ở việc đặt nền móng cho một chương trình nghiên cứu biển dài hạn, hiện đại, liên ngành và có ý nghĩa chiến lược đối với việc hiểu biết, quản lý và khai thác bền vững tài nguyên biển Việt Nam.

Con tàu đã cập bến Nha Trang và tiếp tục hành trình cho những chặng tiếp theo. Nhưng đối với các nhà khoa học tại Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga, hành trình khám phá Biển Đông Việt Nam rộng lớn, đặc biệt là những vùng biển sâu, biển xa, thềm lục địa phía Nam và Biển Tây của Tổ quốc, dường như mới chỉ bắt đầu./. 

Tin bài và ảnh: Nguyễn Đăng Hội, Viện Sinh thái Nhiệt đới